© pxhere.com

Alle maatregelen

Laat je inspireren door de lijst met maatregelen om Enschede groen en blauw in te richten.

Regenwatervijvers en groene oevers

© atelier GROENBLAUW
© atelier GROENBLAUW
© atelier GROENBLAUW
 ‹
 ›

Regenwatervijvers, een combinatie van berging, zuivering en infiltratie

Water is een vitale hulpbron en speelt een belangrijke rol in de leefbaarheid van de stad voor mens en dier. Al het oppervlaktewater in Enschede zoals de beken, vijvers, meren en de haven (met uitzondering van de waterzuivering) vormen samen de huidige waterstructuren. Het is belangrijk dat die blauwe structuren in evenwicht zijn, als één systeem met gesloten kringloop. Op die manier dragen al die beken, vijvers, etc. optimaal bij aan de natuurlijke afwateringscapaciteit van Enschede. Waardoor er minder droogte en wateroverlast ontstaat. Vervolgens zijn die verbindingen een belangrijke voorwaarde van de natuur in de stad. Veel planten en dieren zijn namelijk afhankelijk van schoon water en de natuurlijke oevers.

Regenwatervijvers

Regenwatervijvers vangen tijdelijk regenwater op envoeren het vertraagt af. De vegetatie in de vijver en de groene oevers zorgen voor de reiniging van het water. Als het water voldoende schoon is en de bodem het toelaat, kan het regenwater infiltreren.
Tijdens een regenbui wordt het regenwater in de vijver opgeslagen en gedeeltelijk geïnfiltreerd of later afgevoerd zodat er ruimte is voor de volgende neerslag. Tegenwoordig zijn er besturingssystemen die gekoppeld zijn aan de weersverwachting. Het regenwater wordt alleen afgevoerd vlak voor een bui, zodat de vijver zo lang mogelijk gevuld blijft.
De diepte van het altijd aanwezige water in de vijver is bij voorkeur 1,5m of meer. Bij deze diepte blijft de opwarming in de zomer beperkt en wordt het risico op problemen met de waterkwaliteit gereduceerd. In de winter zal het water bij deze diepte minder volledig bevriezen. Zo kunnen vissen overleven.
Er zijn verschillende typen regenwatervijvers. Regenwatervijvers die vervuild water van druk bereden wegen en parkeerplaatsen bufferen en zuiveren, zijn met folie afgesloten van de ondergrond. Bij dit type vijver vindt geen directe infiltratie plaats. Regenwatervijvers met vissen waarin water moet blijven staan, hebben in gebieden met een lage grondwaterstand een folie in het diepste gedeelte zodat er altijd voldoende blijft staan.

Regenwaterbuffervijvers in het openbaar gebied
Natuurlijke regenwaterbuffervijvers in parken hebben een zuiverende werking. In een vijver met begroeiing bezinkt verontreiniging, de planten breken de verontreiniging af en nemen het op. Met een circulatiesysteem kan het water extra langs de begroeide oeverzones geleid worden, waardoor het nog beter gereinigd wordt. Zo nodig kan het water afkomstig van wegen en parkeerplaatsen voorgezuiverd worden in een zandfilter in de oeverzone.

Regenwaterbuffervijvers zullen altijd voorzien moeten worden van een overstort. Alleen als er geen oppervlaktewater in de buurt is en infiltratie niet mogelijk is kan de overstort aangesloten worden op het riool.

Dergelijke buffervoorzieningen in stedelijk gebied vragen geregeld onderhoud zoals het verwijderen van zwerfvuil. De kwaliteit en het onderhoud van de voorziening bepalen de acceptatie door de stadsbewoners.

Ontwerp
Regenwaterbuffervijvers kunnen met een steenachtige of een natuurlijke uitstraling vormgegeven worden. Uiteraard zijn er ook combinaties mogelijk van steenachtige vijvers met groene zones voor de reiniging. Vaak worden stedelijke buffervijvers gecombineerd met een ondergrondse opslag voor periodes van langdurige droogte. Natuurlijke vijvers kunnen grotere peilverschillen opvangen door de aanplant van oevervegetatie die zowel tegen droge als natte perioden bestand is. Groene oevers hebben ook een positieve werking op de stedelijke biodiversiteit.
Tot slot is kindveiligheid een belangrijk aandachtspunt bij het ontwerp van regenwatervijvers. Gebruik bijvoorbeeld flauw-hellende oevers zodat kinderen makkelijk uit de vijver kunnen klimmen als ze erin gevallen zijn.

Het lokaal bufferen en infiltreren van regenwater helpt om lokaal uitdroging van de bodem te voorkomen. Het is wel van belang dat de oever zo vormgegeven wordt dat deze bestand is tegen langdurig droog staan.
Een regenwatervijver met groene oevers heeft een verkoelend effect op de omgeving. Dit effect is afhankelijk van de afmetingen van de vijver. Als de vijver gecombineerd wordt met een fontein vergroot dit het verkoelend effect door de verneveling en verdamping van water en verbetert dit de waterkwaliteit door de toevoer van zuurstof.

Droogte
Het lokaal bufferen en infiltreren van regenwater helpt om lokaal uitdroging van de bodem te voorkomen. Het is wel van belang dat de oever zo vormgegeven wordt dat deze bestand is tegen langdurig droog staan.

Hitte
Een regenwatervijver met groene oevers heeft een verkoelend effect op de omgeving. Dit effect is afhankelijk van de afmetingen van de vijver. Als de vijver gecombineerd wordt met een fontein vergroot dit het verkoelend effect door de verneveling en verdamping van water en verbetert dit de waterkwaliteit door de toevoer van zuurstof.

 

Natuurvriendelijke oevers

Natuurvriendelijke oevers vormen in tegenstelling tot traditioneel beschoeide oevers een geleidelijke overgang van oever naar water. Op de droge oever kunnen zich land- en oevervegetaties vestigen, in het ondiepe water moerasvegetaties en riet, terwijl in het diepere water plaats is voor diverse waterplanten. Natuurvriendelijke oevers met een goede ecologische opbouw vormen een uitstekend leefgebied voor veel planten, vogels, insecten, amfibieën, vissen en zoogdieren en zijn belangrijk voor de biodiversiteit in het stedelijk gebied.

Bij het aanleggen van een natuurlijke oever, nieuw of bij het verbeteren van een bestaande situatie, is het wenselijk de oevervegetatie deels in te planten en zoveel mogelijk variatie aan te brengen. Dit om te voorkomen dat zich over de gehele lengte rietvegetatie gaat ontwikkelen en een monocultuur ontstaat. Daarnaast beïnvloeden natuurvriendelijke oevers de waterkwaliteit positief. Riet en biezen nemen voedingsstoffen op en er slaan zwevende deeltjes neer waardoor de helderheid van het water toeneemt. Verder is een natuurvriendelijke oever veiliger voor kinderen. Door de minder scherpe overgang van land naar water vallen kleine kinderen minder snel in het water en kunnen ze er in ieder geval makkelijk uit klimmen.

Hieronder volgen puntsgewijs een aantal algemene richtlijnen voor aanleg van natuurvriendelijke oevers.

  • De breedte van de oeverstrook is bepalend voor de ecologische waarde van de oever. Tot een breedte van 6 meter geldt dat met een toenemende breedte het aantal soorten planten en dieren sterk stijgt. Bij een breedte groter dan 6 meter wordt de stijging minder sterk.
  • Wanneer de ruimte voor een oeverstrook beperkt is, heeft het dan ook de voorkeur te kiezen voor één brede oeverstrook en één zeer smalle (eventueel harde) oeverstrook, boven twee vrij smalle oeverstroken.
  • Wanneer gekozen wordt om maar aan één zijde een brede ecologische oever aan te leggen, heeft de noordoever de voorkeur. Deze oever wordt beschenen door de zon. Dit bevordert de ontwikkeling van eieren van bijvoorbeeld amfibieën en larven. Ook hebben veel bloeiende planten een voorkeur voor een zonnige plek.
  • Door oevers met een zeer flauw talud te vormen ontstaat ruimte voor een geleidelijke overgang van water naar land; daarmee ontstaan extra mogelijkheden voor planten en dieren.
  • Wanneer zowel de aanwezigheid van amfibieën als vissen gewenst is moet er een ‘kraamkamer’ voor amfibieën worden aangelegd in de vorm van bijvoorbeeld een poel. Verschillende vissoorten eten namelijk de eitjes en/of de larven.
  • Op plaatsen waar over een lengte van 100 meter of meer oeverbeschoeiing wordt aangebracht, zijn “uitstapplaatsen” voor amfibieën, kleine zoogdieren en andere fauna nodig.
  • Om te zorgen dat uitwisseling van fauna binnen de wijken en tussen de verschillende wijken mogelijk is, zal bij de aanleg van bruggen en duikers rekening gehouden moeten worden met de passeerbaarheid van deze kunstwerken door de verschillende soorten.
  • Door bij de aanleg van de oeverstrook geen gebruik te maken van rechte lijnen maar van slingerende lijnen, ontstaan er plekjes met minder en meer luwte en minder of meer zon. Door deze variaties wordt de soortenrijkdom bevorderd. Oevers met een slingerende oeverlijn hebben bovendien een meer natuurlijk uiterlijk.
  • Verschillende plantensoorten stellen verschillende eisen aan de omgeving. Sommige soorten hebben een voorkeur voor een zandbodem en andere voor een kleibodem. Sommige soorten kunnen voorkomen in vrij diep water, andere uitsluitend in ondiep water. Hetzelfde geldt voor variatie in het waterpeil: sommige soorten hebben een fluctuerend waterpeil nodig, andere tolereren het en weer andere soorten kunnen daar absoluut niet tegen.
  • Het beheer van de begroeiing kan voor een belangrijk deel bepalen hoe deze er uit ziet. Door in de zomer te maaien ontstaat een andere soortensamenstelling dan wanneer er in de winter wordt gemaaid. Wanneer er jaarlijks wordt gemaaid heeft de begroeiing een heel andere structuur dan wanneer er een keer per bijvoorbeeld vijf jaar wordt gemaaid.
  • Verschillende diersoorten stellen verschillende eisen aan de structuur van de oeverbegroeiing. Sommige soorten hebben behoefte aan grazige begroeiingen, andere aan ruige begroeiingen. Ook zijn er soorten die speciaal aan bepaalde plantensoorten gebonden zijn.”

Beheer
Ook bij het beheer wordt rekening gehouden met het verbeteren van de biodiversiteit. Het tijdstip van het maaien van het bloemrijk grasland ligt bij voorkeur na half juni zodat de planten al hun zaad gevormd hebben, het maaisel moet worden afgevoerd. Het natte deel van de oever bij voorkeur in de herfst een keer maaien tussen half september en eind november dan hebben de amfibieën, vissen en vogels daar relatief weinig last van.

Hitte/droogte
Zoals al het groen heeft ook een groene oever een verzachtend effect op hittestress. Hoe breder de groene oeverzone, hoe meer ruimte er is voor hoger opgaand groen hoe groter het positieve effect op het beperken van hitte. Als het regenwater kan infiltreren wordt hiermee het grondwater geleidelijk aangevuld en beperkt hiermee het effect van droogte.

 

Toegepast in deze projecten

×
Filters
Favorieten
Favorieten

Klik op het hartje bij een maatregel om 'm te bewaren.

×